De wereld na Trump

obama trump verschillen overeenkomsten neo-liberaal populisme politiek

Een beetje bekomen van de eerste schrik (dit is het einde van de democratie) begin ik ook weer na te denken. We waren allemaal blind voor het succes van Trump, maar hoe kan dat eigenlijk? Waren we niet ook al blind voor Fortuyn, voor Wilders, leren we dan niets? Ook nu weer, overal op tv en in de kranten hoor/lees je verwarring: hoe kan het dat we het niet hebben zien aankomen? De (linkse) elite legt zichzelf op de pijnbank: zijn we arrogant en elitair geworden, is dat het probleem? Herkent de `gewone man’ zich niet alleen niet meer in de gevestigde politiek maar ook niet in de dominante media? Goed bedoeld allemaal, die geforceerde zelfanalyse, maar een beetje aandoenlijk is het ook wel. En ondertussen zijn we nog steeds ziende blind.

Ziet dan niemand dat Trump gewoon de extreme uitkomst is van de neo-liberale status quo? Nee, dat ziet niemand, of althans slechts enkelen zien het, en dat is eigenlijk niet zo verwonderlijk, het neo-liberalisme is de heersende discours, en het heersende discours hult zich doorgaans in vanzelfsprekendheid.
Trump is de ultieme populist, een soort Amerikaanse versie van Wilders, maar dan met heel veel geld. Het is verleidelijk om zo naar hem te kijken, en er zit zeker een kern van waarheid in, de beide fenomenen lijken best op elkaar. Maar is het ook mogelijk om Trump te duiden als de botte versie van Obama, of Wilders als een geradicaliseerde Rutte? De verschillen zijn namelijk helemaal niet zo groot. Trump staat een op vele punten vergelijkbaar sociaal-economisch beleid voor als Obama, en ook in zijn populisme verschilt hij misschien niet bijster veel. Kunt u het zich nog herinneren, de euforie toen Obama won? Hij won zelfs een nobelprijs voor de vrede voor hij nog maar iets had gedaan. De belofte was verandering, een nieuwe wind, en zijn campagne was niet gespeend van populisme (zij het met een meer linkse inslag). Wat is daarvan terecht gekomen? In feite was Obama (en Clinton beloofde niets anders) een verlengstuk van Wall Street. Zelfs zijn Obama-care kon niet verhullen dat hij in feite een beleid voerde dat de economische verschillen alleen maar bevorderde.

wilders rutte nederland populisme neo-liberalismeKijk naar Nederland, Wilders met zijn radicale uitspraken (meer of minder Marokkanen?), Rutte doet tegenwoordig niet voor hem onder met `pleur op’, `tuig van de richel’ en dergelijke uitspraken een staatsman onwaardig. Hoezo populistisch? En Diederik Samsom is nog steeds dezelfde draaikont die het volk probeert te verleiden met mooie uitspraken maar de `gewone man’ achter zijn rug om keihard naait. Vergeet niet: Wilders is een telg van de VVD, zoals DENK uit de PvdA voortkomt; beide fenomenen tonen het failliet van hun moederpartijen aan.

Links of rechts, het maakt niets meer uit tegenwoordig, ze staan allemaal dezelfde neo-liberale waarden voor, en staan daarmee garant voor een door economische vooruitgang bepaald beleid dat leidt tot meer macht voor bedrijven, afbraak van voorzieningen, sociale uitsluiting en polarisatie. Trump is niet de grote vijand van dat systeem, hij is er de ultieme belichaming van. Hij is het logisch vervolg. Laten we hopen dat de opkomst van Trump (en Wilders in Nederland) er uiteindelijk toe leidt dat de schellen van onze ogen vallen en het dominante discours van het neo-liberalisme ontmaskerd wordt nu het zijn ware gezicht laat zien. Als we niet meer blind zijn kunnen we vooruit gaan kijken en beginnen te bouwen aan een andere toekomst.

Na de verwoestende storm kan er dan een fris briesje opsteken, de echte nieuwe wind.

Kehinde Wiley en de kracht van vermenging

kehinde wiley kunst zwart blank klassieke werken meesterwerken interpretatie elitair wit kunstwereld new york

Stephanie Afrifa is een charmante versie van Sylvana Simons. Gister heb ik me weer zitten ergeren aan haar optreden in DWDD. Ik zal u uitleggen waarom.

Afrifa is een mooie vrouw (met een migratieachtergrond, moet ik tegenwoordig zeggen). Dat zeg ik niet omdat ik racistisch of seksistisch ben, maar het is gewoon een feit dat je als man bij voorbaat milder wordt als het gaat om een vrouw met een mooi uiterlijk en innemend voorkomen. Stephanie heeft ook nog eens honing op de tong, maar het venijn zit hem bij haar in de staart.

kehinde wiley new-york artist black people classic masterpieces artHet onderwerp is helemaal OK, het gaat namelijk over de grensverleggende kunst van de New-Yorkse kunstenaar Kehinde Wiley. En, u voelt het al: die is zwart. En niet alleen hij is zwart, ook zijn kunst is zwart, althans dat wil Stephanie ons doen geloven. Wat doet Wiley namelijk, hij laat zich inspireren door klassieke meesters, interpreteert die werken naar de huidige tijd, én vervangt de hoofdpersonen door zwarte mensen (vaak van de straat geplukt in New-York). Zijn kunst is groots, invloedrijk, indrukwekkend en ontroerend. Een groot hedendaags kunstenaar kortom, en gelukkig erkent ook Afrifa dat. Mijn probleem met mevrouw Afrifa is dat zij dit gegeven direct kaapt voor haar eigen stokpaardje: zwarte mensen worden nog steeds gediscrimineerd, tellen niet mee in haar ogen. De (elitaire) kunst is zuiver een blanke aangelegenheid, en op al die klassieke werken met chique portretten zien we alleen maar blanken afgebeeld. Mevrouw beklaagt zich dat ze zich daarin `niet kan herkennen’, en daarom is zij zo blij met de kunst van Wiley, want daar kan ze zich wel in herkennen. Nou, ik heb nieuws voor mevrouw Afrifa: ik herken mezelf ook niet in die oude meesters!

kehinde wiley new-york artist black people classic masterpieces artMevrouw Afrifa heeft met haar bekrompen blik maar heel weinig begrepen van de kunst van Wiley. OK, Wiley zelf zegt over zijn kunst ook dingen die bij haar visie lijken aan te sluiten: zo wil hij bv de zwarte vrouw met terugwerkend kracht een plek in de kunstgeschiedenis geven. Dat speelt dus zeker een rol in zijn werk. Mijn probleem met mevrouw Afrifa echter is dat haar benadering zo negatief is.  En als ik goed kijk naar de werken van Wiley dan zie ik (zoals bij alle meesters) verschillende lagen. Aan de oppervlakte lijkt het te gaan over rassenscheiding en emancipatie van zwarte mensen. Maar het gaat ook over het onderscheid tussen rijk en arm, de illusie van pracht en praal, over vermenging van hoge en lage kunst, over mannelijkheid en vrouwelijkheid.

kehinde wiley new-york artist black people classic masterpieces artWaarom moet het tegenwoordig altijd zo negatief zijn als het gaat over blank en zwart, het lijkt wel alsof we de laatste jaren hard aan het achteruithollen zijn mbt integratie en acceptatie van elkaar. Natuurlijk, er zijn nog steeds problemen, die zal ik niet ontkennen, maar we zijn al een heel eind opgeschoven in de positieve richting. Laten we ook en vooral naar de successen kijken en die vieren. Het feit dat zo’n kunstenaar als Wiley zijn plek heeft veroverd in de (elitaire) kunstkringen is toch ook veelzeggend wat dat betreft? Je kunt blijven klagen over dat zwarte mensen in het verleden niet meetelden, of over de discriminatie die vandaag de dag helaas ook nog steeds dagelijks plaatsvindt, en ik vind zeker dat daar aandacht voor moet blijven en dat discriminatie en racisme met alle mogelijke middelen moeten worden bestreden. Maar laten we niet alle overwinningen, alle mooie dingen, alle geslaagde voorbeelden, meteen weer in een problematisch licht zetten, zoals mevrouw Afrifa en mevrouw Simons steeds doen.

Wat we van het werk van Wiley imo vooral ook kunnen leren is de kracht van vermenging: vermenging van hoge en lage kunst, vermenging van verleden en heden, vermenging van ideeën, van culturen, en ja: ook vermenging van blank en zwart. Blijf die twee werelden nou niet tegen elkaar afzetten, maar vier de verworvenheden, vier de vermenging, en probeer die steeds verder te verbreden, ook in de alledaagse maatschappij, ook op straat, ook op de werkvloer, ook in het politieke debat, en (als het zo uitkomt) ook tussen de lakens, zoals Zihni Ozdil het in de Balie afgelopen woensdag zo mooi zei (hij pleit al langer voor afschaffing van de termen allochtoon en integratie, en brak een lans voor vermenging). Iemand als Zihni denkt inclusief. De kunst van Wiley is ook inclusief. Zij bieden ons perspectief en hoop, en dat perspectief prefereer ik verre boven het gezeur van mensen als Afrifa en Simons.

De Nieuwe Democratie: power to the people!

slow politics power to the people nieuwe democratie het volk regeert

Vanavond verklaarde Maurice de Hond in DWDD dat hij waarschijnlijk niet gaat stemmen bij de eerstvolgende Tweede Kamer verkiezingen. Zijn argument: het huidige democratische stelsel, zoals we dat in de meeste westerse landen hebben, is van binnenuit vermolmt en staat feitelijk op het punt in te storten. De Hond voelt zich niet meer gerepresenteerd door de huidige politici; feitelijk wordt er na iedere verkiezing, zodra de formatieprocedure begint, niet meer naar de kiezer geluisterd, en dat blijft zo tot de volgende verkiezing. Feitelijk heeft De Hond natuurlijk gelijk, maar of het nu zo slim is om niet te gaan stemmen?

Eerder deze week in hetzelfde programma stelde David van Reybrouck een radicaal nieuwe (of beter oude) oplossing voor: geef de democratie weer terug aan het volk, en niet door referenda (het referendum is volgens de Hond een soort schaamlap voor een failliet stelsel), maar letterlijk. Zoals de oude Grieken het deden, wijs gewoon duizend burgers aan door het lot, en die gaan met elkaar beleid maken voor het land. Slow politics, maar ook wise politics, aldus van Reybrouck, want goed geïnformeerde leken nemen waarschijnlijk betere en duurzamere besluiten dan gekozen professionals (die denken bij iedere beslissing die ze nemen nl al weer aan de volgende verkiezingen). Naïef?

democratie terug volk regeert slow politicsUiteraard zijn er grote verschillen tussen de samenleving in het oude Griekenland en het onze. Sowieso werd er bij de Grieken alleen geloot tussen een heel klein gedeelte van de bevolking, namelijk de elite; de gewone man werd er niet bij betrokken. Zou iets dergelijks wel werken als je er ook de laagst opgeleide of zo je wilt `domme’ burgers bij betrekt?

Dat lijkt een goed tegenargument, maar die zgn `domme’ burgers (de mensen die zogenaamd niet nadenken) krijgen nu ook de kans om te stemmen. Wat zegt het grote aantal volgers van Wilders anders dan dat er een grote groep ontevreden kiezers in Nederland is die zich niet gerepresenteerd voelen door de heersende elite, en in Wilders hun vertegenwoordiger vinden. Misschien zijn ze het op veel punten niet eens eens met de man, toch geven ze hem hun stem, zonder er al te veel over na te denken. Overigens vermoed ik dat het grootste gedeelte van de kiezers op PvdA, VVD, SP e.d. ook niet veel langer nadenkt dan 5 minuten. Zou je die mensen dwingen om wel na te denken, namelijk door ze aan te wijzen, ze 6 maanden of een jaar vrij te stellen van arbeid en met elkaar te laten nadenken over de landszaken, zich goed te laten informeren door allerlei deskundigen en vervolgens in onderling overleg tot een goed plan moet komen, misschien zou er dan wel veel meer uitkomen. We zouden wellicht verbaasd staan. Een spannend experiment natuurlijk, maar ik zou wel benieuwd zijn wat er zou gebeuren, hoe dit het beleid zou beïnvloeden en wat het zou betekenen voor het politiek draagvlak in Nederland.

democratie terug volk regeert slow politicsWat is er eigenlijk op tegen om het eens uit te proberen? Natuurlijk is het naïef om te denken dat het systeem zichzelf zal afschaffen. De politici in Den Haag willen hun baan niet kwijt, van hen hoeven we het dus niet te verwachten. De Hond verwacht eigenlijk een revolutie, en misschien komt die er ook nog wel eens, maar ik verwacht toch niet dat dat op korte termijn zal gebeuren, dan moet het eerst nog wel een paar graadjes erger worden.

Maar waarom zouden we het niet eerst eens op kleine schaal uitproberen? Welke gemeente durft het experiment aan? Welke burgemeesters, welke wethouders durven een stap terug te doen en de democratie van het volk een kans te geven in hun gemeente? Ga eens een experiment van een jaar aan, voor mijn part met behoud van salaris voor de zittende politici (die dan wel betaald op vakantie moeten gaan), evalueer het na die tijd en kijk dan of het experiment geslaagd is. De uitkomsten kunnen dan gebruikt worden om een besluit te nemen voor de langere tijd, en eventueel het experiment te verbreden. Wie weet gaat men in Den Haag dan op termijn ook inzien dat het beter voor het land is om de democratie terug te geven aan het volk. En zo niet, dan kunnen we er altijd nog een referendum over houden, inmiddels is al bewezen dat burgers dat kunnen…

in de Balie in Amsterdam is momenteel een serie over Slow Politics, 1 november is er weer een bijeenkomst

Maatschappelijke onrust en tweedeling in Nederland

turkse vlaggen erasmusbrug rotterdam erdogan akp coup feyenoord hooligans rellen vlaggen maatschappelijke onrust

Er is de laatste decennia sprake van een toenemende maatschappelijke onrust/onvrede die zich de laatste paar jaar extreem aan het verharden is. Bevolkingsgroepen komen hoe langer hoe meer tegen over elkaar te staan, polarisatie is aan de orde van de dag, eenheid is ver te zoeken, aan onze nationale identiteit wordt hardop getwijfeld. Daar komen nog eens slechte economische omstandigheden, keiharde bezuinigingen en globale crises bij. Wat te doen?

De omstandigheden doen ernstig denken aan de periode in Duitsland voor de Tweede Wereldoorlog (hoewel het toen denk ik toch nog iets erger was). De opkomst van Hitler was rechtstreeks terug te voeren op die maatschappelijke omstandigheden, het gebrek aan gemeenschappelijke identiteit en het slappe beleid van de toenmalige politieke elite. De overeenkomsten met de huidige tijd in Nederland zijn opvallend, en het mag dan ook niet verwonderen dat extreem-rechtse sentimenten hoogtij voeren en dat een figuur als Wilders meer en meer invloed krijgt.

hindenburg hitler rutte wilders elite opkomst leiders politiek falend beleid salonfahig macht

Toch kun je ook niet zomaar de lijn doortrekken van Hitler naar Wilders. Wel is het zaak op onze hoede te zijn en niet dezelfde historische fouten te maken. Je hoort vaak de vergelijking gemaakt worden tussen hoe Hitler alle schuld op de joden projecteerde en hoe bv Wilders de moslims wegzet. Men waarschuwt dan voor een nieuwe holocaust, waar dit keer de moslims slachtoffer van zullen worden. Voor een deel klopt dit wel, veel moslims in Nederland zetten zich namelijk in voor onze samenleving, hebben hun plek gevonden en vormen in geen enkel opzicht een bedreiging voor onze samenleving. Een deel doet dat echter wel, en dat is het grote verschil. Of het nu geloofsgerelateerd is (islamisme, moslimterrorisme), met cultuur en afkomst te maken heeft (eerwraak, Turks nationalisme in Nederland), of gewoon met gedragsproblemen en een falende opvoeding (treitervloggers uit Zaandam), er gaan dingen heel erg mis in bepaalde bevolkingsgroepen.

hitlergroet protest azc neonazi opkomst extreem rechts onverdraagzaamheid xenofobie racisme vluchtelingen

In andere trouwens ook. Laten we de (overwegend autochtone) hooligans niet vergeten, de varkenskophangers en AZC-bestormers, gymnasiasten die zich net zo misdragen als onze Zaanse treitervloggertjes (maar daar heel anders op worden aangesproken). Opvallend is dat de extremisten aan beide zeiden van het spectrum elkaar versterken (Wilders is feitelijk een blonde versie van Erdogan of een geïnverteerde IS-strijder), dat de huidige politieke leiders (Rutte voorop) niet in staat zijn de onrusten te beteugelen maar juist olie op het vuur gooien (pleur op, het falende vluchtelingenbeleid), en dat de linkse elite op haar beurt niets beters kan bedenken dan op te roepen tot liefde en verdraagzaamheid (Ieder1).

Willen we de komende jaren beter uit de diverse crisissen komen dan moeten we denk ik een aantal zaken in acht nemen:

– ons niet laten leiden door angst
– de problemen niet ontkennen maar onder ogen zien en confronteren
– we hebben leiders nodig met visie, die weten waar ze voor staan en van aanpakken weten
– iedereen met een Nederlands paspoort hoort erbij, niemand uitgezonderd. Vanuit inclusiviteit moeten we met elkaar het (soms) lastige gesprek aangaan. mensen of groepen buitensluiten is geen optie, heropvoeden hier en daar wel.

Nederland, je bent als een kind dat van huis uit een wat onduidelijke identiteit en weinig grenzen hebt meegekregen, en nu je in de puberteit bent gekomen sla je los. Nederland, wat je nodig hebt is warmte én begrenzing. Je moet weten waar je aan toe bent, maar ook dat je er mag zijn. Bepaald gedrag kan niet door de beugel en zal consequenties hebben. Maar niemand wordt het huis uit gezet. We gaan er samen voor, het zal soms lastig en soms pijnlijk zijn. Maar we geven niet op. Whatever it takes!

Het einde van de partijpolitiek

partijpolitiek partijloze politiek democratie afschaffen een-partij experiment ondergang einde burgers referendum invloed polarisering nederland tweede kamer

Om de verdeeldheid, versnippering en polarisering in de Nederlandse politiek tegen te gaan pleit ik voor een radicale oplossing: schaf de partijpolitiek af. Klinkt misschien bizar, maar het is meer dan een wild idee, heeft historische gronden en zou echt kunnen werken.

In tegenstelling tot veel andere landen is in de Nederlandse grondwet nooit iets over een partijenstelsel vastgelegd. Dit is dus niet fundamenteel zo vastgelegd, maar historisch gegroeid. Lees de wiki over `politieke partij’ er maar op na. Sterker: toen Thorbecke aan onze grondwet sleutelde bestonden er in Nederland helemaal geen politieke partijen. Rond 1848 was er in Nederland zelfs (tijdelijk) sprake van een spontane ongeleide politiek, als een volksbeweging. Overal kwamen mensen spontaan samen om politieke issues te bespreken, er was een brede maatschappelijke discussie gaande. Pas later hebben zich geleidelijk aan politieke partijen gevormd in Nederland. Toen ik hierover nadacht ging ik even googelen en kwam ik o.a. dit artikel tegen, wat heel mooi weergeeft hoe het er toen aan toeging. De schrijver van het artikel pleit ook voor een geen-partijenstelsel.

mijn partij partijpolitiek nederlandNederland heeft een mooie democratische traditie. Het politieke experimenteren van het begin is geleidelijk aan gekristalliseerd in een aantal partijen van eigen signatuur, en daar was niets mis mee, het maakte het politieke landschap wat overzichtelijker en politiek efficiënter. We hebben in de loop van de geschiedenis wat fusies gekend, waardoor uiteindelijk een paar grote partijen/groepen zich hebben afgetekend: liberaal, arbeiderspartij, christelijk. In feite is dit beeld al lang weer achterhaald, de secularisering en ontzuiling hebben ertoe geleid dat de identiteit van politieke partijen minder eenduidig is geworden. Daarnaast zien we de afgelopen decennia een steeds verdere versnippering, en de laatste jaren leidt dat tot extreme uitwassen, als we nog even zo doorgaan hebben we straks voor elke maatschappelijke belangengroep een eigen partij: voor dieren, voor fundamentele christenen, voor ouderen, voor jongeren, voor Turkse Nederlanders die de AK-partij steunen, en ga zo maar door. Ook maatschappelijk zien we een steeds verdergaande polarisering tussen groepen, en de huidige politiek heeft hier geen antwoord op, sterker nog: zij versterkt dit proces alleen maar.

Alternatieven zijn er in de wereld ook. Natuurlijk is een dictatuur, zoals bv in Turkije of Rusland, waarbij een persoon of kleine groep het voor het zeggen heeft en geen oppositie geduld wordt, overzichtelijk, maar even zo onwenselijk. Er zijn landen waar ze hebben geëxperimenteerd met een een-partij-stelsel, en met wisselend succes. Opvallend is dat dergelijke een-partijstelsels het vaak lang volhouden, het is een stabiel systeem. In de praktijk ligt het echter dicht tegen een dictatuur aan, of valt er mee samen. Het verschil is alleen dat de macht niet bij een persoon ligt, maar meestal komt het toch neer op een oligarchie. Ook geen erg wenselijke richting dus.

De laatste jaren zien we in Nederland zeker een behoefte aan meer democratie, minder partijpolitiek en meer rechtstreekse invloed van de burger. Het referendum is daar een goed voorbeeld van, en het succes van het burgerinitiatief dat leidde tot een referendum over Oekraïne illustratief.

partijpolitiek nederland tweede kamerWat zou er nu gebeuren als we in Nederland een gewaagd experiment zouden aangaan en alle politieke partijen zouden opheffen? Stel dat we met zijn allen zouden kiezen voor een nieuw stelsel (en grondwettelijk staat ons niets in de weg om dat te doen)? Iedere volksvertegenwoordiger moet op eigen kracht in de Tweede Kamer zien te komen, en eenmaal daar neemt diegene gewoon een stoel in beslag, net als alle andere gekozen partijloze volksvertegenwoordigers. Vertaald naar de huidige situatie zou dit betekenen dat Samsom, Wilders, Zijlstra, Van der Staaij, Kuzu, Thieme en al die anderen op persoonlijke titel en met de steun van voldoende Nederlanders om die zetel waard te zijn, in de Kamer zitten. Zij zouden samen verantwoordelijk zijn voor het ontwikkelen van een beleid waarmee dit land gediend is. Waarschijnlijk zouden we dan ook nog wat andere gezichten zien en een aantal gezichten zouden verdwijnen. Partijpolitiek is niet meer mogelijk, maar ook niet nodig. Zij zouden w.s. veel meer tijd nodig hebben dan nu om tot een goed uitgewerkt beleid te komen waarvoor voldoende draagvlak is, misschien hebben ze wel 3 jaar nodig om 1 wet te maken, maar als dat zou lukken dan zou die wet wel een paar honderd jaar mee kunnen en niet volgend jaar al weer aangepast hoeven te worden. Het lange termijndenken in de politiek zou enorm gestimuleerd worden en politici zouden worden gedwongen om veel beter naar elkaar te luisteren. Termen als `doe zelf even normaal’ of `nepparlement’ zullen in de Kamer niet meer gehoord worden. Hoogstwaarschijnlijk zou het de Nederlandse belastingbetaler nog eens een hoop geld besparen ook; er zou veel minder geld verspild worden aan zinloze prestigeprojecten, ondoordachte plannen of geldverslindende systeemwijzigingen die een paar jaar later al weer op de schop moeten.

We zouden misschien nog een stapje verder kunnen gaan, en in die Kamer webcams ophangen die 24 uur per dag alles uitzenden wat er gezegd wordt, zodat alle burgers via een internetforum kunnen reageren en meedenken. Wat een feest der democratie zou dat zijn! En referenda zouden niet meer nodig zijn, want al geïntegreerd in de dagelijkse politieke praktijk. En we hoeven ook niet bang meer te zijn dat 1 persoon of 1 populistische partij het land kaapt, dat wordt feitelijk onmogelijk gemaakt.

Misschien ben ik een dromer, maar waarom zouden we het niet proberen? Over je schaduw heen springen is niet nodig, als je geen schaduw meer hebt…

We kunnen natuurlijk ook niets doen en lijdzaam toezien hoe onze kostbare democratie langzaamaan van binnenuit wordt uitgehold, tot er niets meer over blijft.

  • zoeken op RELIREL:

  • Categorieën

  • RELIREL archief

  • Recente reacties

    peTer op Het einde van de partijpo…
    Taco Verhoef op Het einde van de partijpo…
    peTer op Omgaan met de angst voor terre…
    J.peetoom op Omgaan met de angst voor terre…
    Omgaan met angst voo… op omgaan met angst voor terreur…
    omgaan met angst voo… op De terroristen hebben al …